Giới thiệu

Địa chí là một công trình chuyên khảo tổng hợp về địa lý, lịch sử, kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội, danh nhân, v.v. của một quốc gia, một địa phương, một khu vực. Từ xa xưa nhiều học giả trên thế giới đã dày công nghiên cứu và biên soạn các công trình địa chí. Ở nước ta, trải qua các triều đại, nhiều công trình địa chí đến nay vẫn còn giá trị to lớn cả về mặt kinh tế và xã hội.

Thời phong kiến, Hải Dương là một miền đất rất rộng lớn. Phía tây đến Bần Yên Nhân (nay thuộc tỉnh Hưng Yên), phía đông đến vùng biển (nay thuộc thành phố Hải Phòng), phía nam từ Lực Điền đến cầu Tràng (nay thuộc tỉnh Hưng Yên), phía bắc từ Trạm Điền xuống núi Tam Ban, Yên Tử (nay thuộc tỉnh Quảng Ninh). Miền đất Hải Dương luôn ở vị trí chiến lược trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Trong “Dư địa chí”, Nguyễn Trãi đã đánh giá Hải Dương là trấn thứ nhất trong bốn kinh trấn và là phên giậu phía đông của kinh thành Thăng Long.

Cùng với lịch sử hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, Hải Dương đã sinh ra nhiều người con ưu tú cho quê hương, đất nước. Đó là những vĩ nhân, anh hùng dân tộc, thiên tài quân sự, nhà ngoại giao kiệt xuất, danh nhân văn hóa, nhà khoa học, nhà sư phạm, văn nghệ sĩ tài ba… Cuộc đời và sự nghiệp của các hiền tài làm rạng danh quê hương, đất nước, góp phần hun đúc nên tâm hồn, trí tuệ và bản sắc của vùng đất xứ Đông địa linh nhân kiệt.

Trong lịch sử dân tộc, tỉnh Hải Dương được giới thiệu trong nhiều tác phẩm địa chí, bách khoa thư của cả nước như “Dư địa chí” của Nguyễn Trãi (thế kỷ XV), “Lịch triều hiến chương loại chí” của Phan Huy Chú (thế kỷ XIX), “Đại Nam nhất thống chí” (thế kỷ XIX) của Quốc sử quán triều Nguyễn, “Địa dư các tỉnh Bắc Kỳ” của Ngô Vi Liễn (1924), v.v..

Nhiều học giả đã dành không ít công sức biên soạn địa chí riêng cho tỉnh Hải Dương như “Hải Đông chí lược” của Ngô Thì Nhậm (thế kỷ XVIII), “Hải Dương phong vật chí” của Trần Huy Phác (1809), “Hải Dương nhất thống chí” của Nguyễn Xuân Huy (1868), “Đồng Khánh sắc chế ngự lãm địa dư Địa chí lược tỉnh Hải Dương” của nhiều tác giả, v.v.. Tuy những tác phẩm nêu trên được biên soạn với nhiều mục đích khác nhau, nhưng cho đến nay vẫn là nguồn tư liệu quý giá cung cấp nhiều thông tin quan trọng về địa lý, lịch sử, kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội, danh nhân v.v. của tỉnh Hải Dương qua các giai đoạn phát triển của dân tộc.

Hải Dương ngày nay có vị trí địa lý thuận lợi về nhiều mặt, nằm ở gần trung tâm đồng bằng Bắc Bộ, với toạ độ địa lý từ 20041’10” đến 21014’20” vĩ độ bắc và từ 106007’20” đến 106036’35” kinh độ đông. Phía bắc giáp tỉnh Bắc Giang, phía nam giáp tỉnh Thái Bình, phía đông và phía đông nam giáp thành phố Hải Phòng, phía tây và phía tây nam giáp tỉnh Hưng Yên, phía tây bắc giáp tỉnh Bắc Ninh, phía đông bắc giáp tỉnh Quảng Ninh. Chiều dài lớn nhất từ bắc xuống nam khoảng 63 km, chiều rộng lớn nhất từ tây sang đông khoảng 53 km, khoảng cách đến cửa biển Văn Úc khoảng 20 km. Diện tích toàn tỉnh 1.651,85 km2, dân số đến năm 2005 là 1.710.585 người. Đơn vị hành chính gồm 11 huyện, một thành phố; 263 xã, phường, thị trấn với 1.412 thôn và khu dân cư.

Chủ trương biên soạn và xuất bản địa chí của tỉnh đã có từ rất sớm. Tháng 3 năm 1983, khi còn là tỉnh Hải Hưng, Tỉnh uỷ đã chỉ đạo thành lập Hội đồng nghiên cứu và biên tập lịch sử tỉnh Hải Hưng với mục đích nghiên cứu, sưu tầm và biên tập bộ thông sử của tỉnh từ cổ đại đến hiện đại, làm cơ sở để biên soạn địa chí tỉnh. Tháng 7 năm 1992, thực hiện ý kiến chỉ đạo của Tỉnh ủy, Uỷ ban nhân dân tỉnh đã có quyết thành lập Ban chủ nhiệm biên soạn sách Địa chí Hải Hưng.

Tuy vậy, vì nhiều nguyên nhân, đến đầu năm 1997, khi tái lập hai tỉnh Hải Dương và Hưng Yên, công việc biên soạn Địa chí Hải Hưng vẫn chưa được hoàn thành.

Nhận thức được ý nghĩa quan trọng của việc biên soạn và xuất bản địa chí tỉnh, tháng 3 năm 1999 Ban Thường vụ Tỉnh ủy Hải Dương đã có quyết định thành lập Hội đồng chỉ đạo biên soạn bộ sách ĐỊA CHÍ HẢI DƯƠNG và giao cho Bảo tàng tỉnh Hải Dương chủ trì thực hiện. Để đẩy nhanh tiến độ biên soạn, từ năm 2003, tỉnh đã quyết định đưa công tác sưu tầm, biên soạn địa chí tỉnh vào kế hoạch khoa học và công nghệ, giao cho Sở Khoa học và Công nghệ chủ trì thực hiện.

Cuối năm 2007, việc biên soạn bộ sách ĐỊA CHÍ HẢI DƯƠNG đã cơ bản hoàn thành, gồm ba tập, 49 chương, trên 2.000 trang chữ với nhiều hình ảnh, tư liệu tiêu biểu, được sưu tầm và chọn lọc khá tỷ mỷ, công phu.

Đây là bộ sách quý, giúp cho cán bộ, đảng viên, đội ngũ cán bộ khoa học và kỹ thuật, thanh niên, thiếu niên, học sinh và các tầng lớp nhân dân trong tỉnh có cái nhìn tổng quát về quá trình biến đổi của tự nhiên, sự thay đổi về địa danh, địa giới của tỉnh xiv ĐỊA CHÍ HẢI DƯƠNG xv và từng địa phương, cũng như tiến trình phát triển kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội... trên địa bàn tỉnh qua các thời kỳ. Từ đó, thấy được quá trình phát triển, sự lao động sáng tạo, sự hy sinh cao cả và những đóng góp to lớn của các thế hệ người Hải Dương vào sự nghiệp chung của đất nước. Mặt khác, bộ sách ĐỊA CHÍ HẢI DƯƠNG còn là tài liệu quan trọng để giáo dục truyền thống, phục vụ công tác giảng dạy trong các trường phổ thông, chuyên nghiệp trên địa bàn tỉnh.

Có thể nói, bộ sách ĐỊA CHÍ HẢI DƯƠNG là công trình khoa học tổng hợp, một thành tựu quan trọng trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn của tỉnh. Lần đầu tiên một công trình khoa học tổng hợp do đội ngũ các nhà khoa học trong tỉnh chủ trì thực hiện thành công, theo đúng phương châm "người Hải Dương biên soạn Địa chí Hải Dương". Đây là thành tích chung của Hội đồng chỉ đạo, Ban biên soạn, các tác giả và đội ngũ cộng tác viên, cùng với sự giúp đỡ tận tình, đầy trách nhiệm về phương pháp luận của các nhà khoa học ở Trung ương và Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật.

Tuy vậy, với sự hạn chế về trình độ chuyên môn, khó khăn trong công tác cập nhật, sưu tầm tư liệu, do đó bộ sách ĐỊA CHÍ HẢI DƯƠNG không thể tránh khỏi còn thiếu sót, chúng tôi rất mong nhận được sự góp ý chân thành và đầy trách nhiệm của các nhà khoa học, các chuyên gia, bạn đọc trong và ngoài tỉnh.

Nhân dịp này, thay mặt Tỉnh ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân tỉnh Hải Dương, tôi nhiệt liệt biểu dương sự nỗ lực cố gắng của Hội đồng biên soạn, các tác giả và cộng tác viên đã khắc phục khó khăn hoàn thành việc biên soạn và xuất bản bộ sách. Xin chân thành cảm ơn các cơ quan, đơn vị, cá nhân đã nhiệt tình hỗ trợ, giúp đỡ để bộ sách ĐỊA CHÍ HẢI DƯƠNG được xuất bản đảm bảo nội dung, kỹ thuật, mỹ thuật và tiến độ, đáp ứng yêu cầu của đông đảo bạn đọc và các tầng lớp nhân dân, góp phần quan trọng vào việc đẩy mạnh sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

LỜI GIỚI THIỆU
BÙI THANH QUYẾN
Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng,
Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân tỉnh Hải Dương